Parand

در حريم و حرمت آتش

در مقولۀ فرهنگ توده و مردمي، نام دکتر محمدجعفر محجوب و آثار او جايگاه ارزنده و معتبري دارد. از تسلط و گستردگي دانش او در حوزۀ ادبيات، و گرمي لحن و گفتاري که زنگ و رنگ کلام نقالان شاهنامه‌خوان را داشت، مجموعه‌هاي ارزشمندي با صداي گرم او به‌يادگار مانده که از جمله مي‌توان: شرح و تفسير دو داستان معروف از مثنوي معنوي در دو کاست، معرفي فردوسي و تفسيري بر شاهنامه در شانزده کاست، داستان رستم و سهراب در هشت کاست، و شرحي بر سه داستان از مجموعۀ هفت پيکر نظامي را که در هشت کاست منتشر شده نام برد.

استاد محمدجعفر محجوب سالها به عنوان استاد ميهمان در دانشگاه آکسفورد انگلستان، دانشگاه استراسبورگ فرانسه و دانشگاه کاليفرنيا در برکلي آمريکا به آموزش زبان و ادب فارسي پرداخت. او همچنين به مدت بيست و سه سال عضو انجمن ايراني فلسفه و علوم انساني وابسته به يونسکو بود و سالي قبل از مهاجرت خود از ايران، رياست فرهنگستان و ادب و هنر ايران را به‌عهده داشت.

اين پژوهشگر توانا و نام‌آشناي معاصر در بيست و هشتم بهمن ماه سال هزار و سيصد و هفتاد و چهار خورشيدي، در پي يک دوره بيماري، در آمريکا چشم از جهان فرو بست.

سالي پيش از درگذشت او، بخش فارسي راديو اروپاي آزاد (راديو فردا)، در معرفي سابقه و تاريخچۀ مراسم و سنت برگزاري شب چهارشبنه‌سوري، گفت‌وگويي نيز با ايشان انجام داده بود که استاد، مختصر و مفيد به آن جواب داده است. در بخشي از اين گفتار کوتاه مي‌شنويم:

«. . . قبل از همه نکته‌اي که همه مي‌دونند ولي يادآوري‌ش ضرري نداره اينه که بدونيد مراسم چارشنبه‌سوري در غروب روز سه‌شنبه برگزار ميشه. . .»

«قاشق‌زني، فال‌گوش ايستادن، آجيل مشکل‌گشا و بسياري از اين مسائل ريشه در معتقدات باستاني و پيش از اسلام ايران داره. . . اما به‌طور مسلم اينکه از روي آتش بپرند ارتباطي به مراسم باستاني ما نداره. براي اينکه آتش را ما مقدس و بسيار پاکيزه مي‌دانستيم. تا اين حد که هم‌اکنون موبد وقتي مي‌خواد در برابر آتش و نيايش به‌جا بياره، چيزي دم دهن خودش مي‌بنده که به او مي‌گويند: «پنام». براي اينکه آلودگي نفس او به آتش نرسه.

بنابراين آتشي که اين چنين مقدسش مي‌دونستند، بگذارند و از روي او بپرند و بگويند که: سرخي تو مال من و زردي من مال تو و اينها به مراسم و اعتقادات قديمي ايرانيان ارتباطي نداره، و احتمالا بعدها شايد هم از نظر خوار داشتن آتش اين کارها را کرده باشند.

در هر صورت اين سنت خيلي تثبيت شده‌اي است و تقريبا تمام مردم ايران اين سنت را مراعات مي‌کنند و فعلا در باب بد و نيک کار سخني نميشه گفت. . .»

صداي زنده‌ياد دکتر محمدجعفر محجوب را در اينجا بشنويد!

***