| حکایت‌خانه | ترانه‌ها و خاطره‌ها | روايت حکايت مکتوب | جُنگ صدا | تماس |

«کارنماي زنان کاراي ايران»، کاري نه چندان کارستان!

سابقۀ نوشتن شرح حال افراد و شخصيت‌هاي شناخته شده، به شکلي مجموع و يک‌جا شايد به کتاب «تذکره‌الاولياء» از «شيخ فريدالدين عطار نيشابوري» برسد که معرفي و زندگي‌نامه تني چند از بزرگان عالم تصوف و مرشدان اهل طريقت است. کتابي که آميزه‌اي از افسانه و روايت، و گوشه‌هايي از اخبار و اسناد موجود و واقعي است، و بيشتر به قصد آموزش و ترغيب به سلوک و تزکيۀ نفس نوشته شده تا براي به جا ماندن سندي مکتوب از شرح حال و زندگي افراد.

در عصر و روزگار ما متاسفانه آنچنان که بايد به اين مهم که جمع‌آوري دقيق و معتبر آنچه که براي معرفي و يا ثبت کارنامۀ فعاليت‌هاي افراد موثر در حوزه‌هاي فرهنگ و ادب و  اجتماع باشد، اهميت چنداني نداده‌اند. آثاري چون از «صبا تا نيما» و از «نيما به بعد» و از ايندست هم گرچه به نوعي معرفي آثار و نام شخصيت‌هاي ادبي معاصر ماست، ولي باز بيشتر مقولۀ تاريخ ادبيات معاصر را شامل مي‌شود، تا ثبت زندگي‌نامۀ مشاهير عالم ادب را.

در اين چند سال اخير اما از قرار معلوم ضرورت وجود دائرالتمعارف‌هايي از ايندست بيشتر مورد توجه واقع شده.  دانشنامه‌هايي که در آينده دستمايۀ تحقيق پژوهشگران قرار خواهد گرفت و بر مبناي اعتبار داده‌هاي تاريخي ـ آماري آن، آيندگان از حال و روز گذشتگان آگاهي خواهند يافت.

ولي متاسفانه حالا يا به علت نبود و کمبود چنين دانشنامه‌هايي در طول تاريخ کتبي ما، و يا به دليل اشتياق و استقبال گسترده‌اي که مردم به لحاظ و ضرورت داشتن محموعه‌هايي از ايندست از خود نشان داده و مي‌دهند، در کنار تنوع و تعدد انتشار دائرالتمعارف‌هاي گوناگون، عارضۀ «کتاب‌سازي» را نيز مي‌بينم که گريبانگير اين رشته از کتابت شده است.

از جمله دانشنامه‌هايي که ويژگي خاص آن، در بر گرفتن شرح حال و زندگي‌نامۀ فقط «زنان» است و فعلا تنها مرجع مفصلي‌ست که مي‌توان با مراجعه به آن، با زندگي و شرح حال و سابقۀ فعاليت‌هاي زنان ايراني در عرصه‌هاي مختلف آشنا شد، کتاب قطور و پر برگ و صفحۀ «کارنماي زنان کاراي ايران، از ديروز تا امروز» است که به تلاش «پوران فرخ‌زاد» جمع‌آوري شده و از سوي «نشر قطره» در ايران چاپ و انتشار يافته.

اين کتاب گرچه در فاصله زماني کمي به چاپ دوم خود نيز رسيد ولي همچنان و با همان اطلاعات مغشوش و مخدوش و اشتباهات فاحش تجديد چاپ شده، و بهتر گفته باشيم از اعتبار آنچناني که بتواند بعدها دستمايۀ تحقيق و استناد پژوهشگران قرار گيرد برخوردار نيست.

براي اينکه اين نوشتار بيش از اين به درازا نکشد نمونه‌هايي چند از اين نادرستي‌ها را در فرصتي ديگر خواهيم نوشت. اما راستش را بخواهيد وقتي شرح حال «کبرا سعيدي» شاعر، نويسنده، بازيگر و کارگردان در سينماي ايران را خواندم، ديگر نشد از آن بگذرم. «پوران فرخ‌زاد» در شرح حال و زندگي او نوشته است:

«کبرا سعيدي شاعر و بازيگر، در تهران به‌دنيا آمد. از نوجواني به تئاتر رفت و شروع کار وي با نام مستعار شهرزاد، بازي در نمايشنامۀ «بين راه» در تئاتر نصر بود. سپس هم‌چنان که اشعارش به‌نام شهرزاد در نشريات به چاپ مي‌رسيد و در جرگۀ شاعران زن نامي برآورده بود، به سينما هم راه يافت و چون از هنر پاي‌بازي بهرۀ وافري داشت در بسياري از فيلم‌ها شرکت کرد که عمدۀ آن‌ها: «طوقي»، «سه قاپ»، «پنجره»، «داش آکل»، «بابا شمل» و «پل» نام برده مي‌شود.

او در 1353 به دليل نامعلومي با خوردن قرص‌هاي خواب‌آور به زندگاني‌اش پايان داد و فيلم‌هاي «تنگنا»، «عيالوار»، «گرگ بيزار» پس از مرگ زود هنگامش در 1357 نمايش داده شد و از آن پس فيلم ديگري از او به نام «مريم و ماني» که هم کارگردان و سناريست آن بود، به سال 1359 در ايران به نمايش در آمد.» [صفحه 434 و 435]

راستش اگر راوي اين حکايت که من بندۀ کمترين باشم، خبر موثق زنده و حي و حاضر بودن «شهرزاد» را نداشتم، شايد که مثل خيلي از شماها ياد صحنه‌هاي رقص و يا به‌قولي «پاي‌بازي» او در فيلم‌هاي که در آن نقشي داشت مي‌افتادم و با مختصر سابقه‌اي که از گذشته‌اي که دارد و مي‌دانم و مي‌دانيم، مي‌نشستم تا دليل نامعلومي که براي خوردن قرص‌هاي خواب‌آور و پايان دادن به زندگي‌اش داشت را حدس بزنم.

حالا اينکه «پوران فرخ‌زاد» از کجا و با استناد به کدام مدرک، خودکشي و مرگ قطعي «کبري سعيدي ـ شهرزاد» را اعلام مي‌کند را البته نمي‌دانم، و ايشان هم اشاره‌اي به آن ندارند. 

پس آيندگان که جاي خود، اکنونيان هم که من و شما باشيم، اگر قرار پژوهش و استنادمان به شرح حال و کارنماي همين يک زن از جمله زنان کاراي ايران، دانشنامۀ دست آفريدۀ «پوران فرخ‌زاد» باشد، بايد گفت و قبول داشت که هنوز تا رسيدن به آن درجه از حس مسئوليت و دقتي که لازمۀ کارهاي علمي و تحقيقي است، راه زيادي در پيش داريم و بايد که در تلاش دست‌يابي به آن، کمي بيشتر از اين‌ها که هست به خود سخت بگيريم و جدي‌تر باشيم.


لینک‌های مرتبط با مطلب در این سایت:

● یادی از «شهرزاد» شاعر، نویسنده، و رقصندۀ فیلم‌های فارسی

* * *